SPIS ROZDZIAŁÓW Cukrzyca - definicja i klasyfikacja Jak rozpoznać cukrzycę? Przewlekłe powikłania cukrzycy Zasady leczenia cukrzycy typu 1 Zasady leczenia cukrzycy typu 2 Hipoglikemia

Cukrzyca typu 2 jest najcześciej występującym typem cukrzycy na świecie, stanowiąc 95% wszystkich przypadków.W wielu krajach osiągnęła rozmiary epidemii. Wzrost liczby chorych wiąże się z częstszym występowaniem otyłości. W ostatnim czasie oraz w prognozach na najbliższe lata odnotowuje sie wzrost częstości cukrzycy typu 2 w młodszych grupach wiekowych, w tym wśród dzieci, nastolatków i młodych dorosłych. Jest to niepokojące, ponieważ obraz kliniczny choroby oraz późne jej powikłania ( uszkodzenie oczu, nerek, nerwów , serca i naczyń krwionośnych ) zależą głównie od czasu trwania i stopnia podwyższenia poziomu cukru we krwi.
Choroba rozwija się skrycie i u ponad połowy chorych nie występują żadne objawy wskazujące na możliwość jej rozwoju, do których należą:
— zmniejszenie masy ciała;
— wzmożone pragnienie;
— zwiększenie ilości oddawanego moczu;
— osłabienie;
— pojawienie sie ropnych zmian na skórze;
— pojawienie się objawów zapalenia w obrębie narządów moczowo-płciowych.

Jeżeli pojawią sie w/w objawy należy natychmiast skontrolować poziom cukru we krwi w laboratorium, z kolei przy braku ich występowania konieczna jest kontrola cukru we krwi raz w ciągu 3 lat u każdej osoby, która skończyla 45 lat, gdyż wiek jest czynnikiem ryzyka cukrzycy. Ponadto, niezależnie od wieku badanie to należy wykonać co roku u osób, które są narażone na rozwój tej choroby czyli
w następujących grupach ryzyka:
— z nadwagą (BMI > 25 kg/m2);
— z cukrzycą występującą w rodzinie (rodzice bądź rodzeństwo);
— mało aktywnych fizycznie;
— u których w poprzednim badaniu stwierdzono nieprawidłową glikemię na czczo (od 100-125mg/dl) lub nietolerancję glukozy (cukier po 2 godzinach po wypiciu 75 g glukozy 140–199mg/dl);
— z przebytą cukrzycą ciążową;
— kobiet, które urodziły dziecko o masie > 4 kg;
— z nadciśnieniem tętniczym (> 140/90 mm Hg);
&#8212; z hiperlipidemią (obniżone stężenie dobrego cholesterolu frakcji HDL < 40 mg/dl i/lub podwyższone stężenie triglicerydów > 250 mg/dl)
&#8212; z zespołem policystycznych jajników;
&#8212; z chorobą serca i/lub naczyń (zawał serca, udar mózgu).

Za prawidłowe stężenie cukru we krwi na czczo przyjmuje sie wartość w zakresie 70&#8211;99 mg/dl.
Podejrzewając cukrzycę należy wykonać pomiar stężenia glukozy we krwi
w laboratorium ( nie za pomocą glukometru ). Możliwe są 3 opcje:
&#8212; oznaczenie stężenia glukozy tak zwanej przygodnej czyli o dowolnej porze, niezależnie od spożytego posiłku, gdy występują w/w objawy sugerujące cukrzycę , jeśli wynosi ona > 200 mg/dl (> 11,1 mmol/l) należy rozpoznać cukrzycę;
&#8212; przy braku występowania objawów lub przy współistnieniu objawów i glikemii przygodnej < 200 mg/dl (< 11,1 mmo/l) należy 2-krotnie; w kolejnych dniach oznaczyć glukozę na czczo; jeśli stężenie glukozy 2-krotnie wyniesie > 126 mg/dl (> 7,0 mmol/l) rozpoznaje się cukrzycę;
&#8212; jeśli jednokrotny pomiar glukozy na czczo wyniesie 100&#8211;125 mg/dl (5,6&#8211;6,9 mmol/l) należy wykonać badanie stężenie cukru w 2 godziny po wypiciu 75 g glukozy, jeżeli wartość wyniesie 200 mg/dl lub powyżej rozpoznajemy cukrzycę).

Zasady leczenia cukrzycy typu 2
Osobom, u których występuje podwyższone ryzyko rozwoju cukrzycy a także tym , u których stwierdzono stan przedcukrzycowy (podwyższone stężenie cukru na czczo w przedziale 100&#8211;125 mg/dl i /lub 140&#8211;199 mg/dl w 2. godzinie po wypiciu roztworu zawierającego 75 g glukozy) zaleca się zmniejszenie masy ciała o 7,5&#8211;10% (w przypadku nadwagi) i wprowadzenie regularnej aktywności fizycznej (30-minutowy spacer codziennie ). Konieczne jest sprawdzenie, czy nie występują inne , dodatkowe czynniki ryzyka narażające chorego na uszkodzenie serca i naczyń takie jak nadciśnienie, podwyższony poziom lipidów, palenie papierosów. W przypadku , potwierdzenia występowania tych zaburzeń konieczne jest ich leczenie, a w szczególności zaprzestanie palenia papierosów. Działania te nie oznaczają nic innego jak zmianę dotychczasowego stylu życia, która jak wynika z badań na temat zapobiegania rozwojowi cukrzycy u osób zagrożonych tą chorobą są najskuteczniejszą metodą jej prewencji. U niektórych osób (poniżej 60. rż., otyłych &#8212; BMI > 35, z nadciśnieniem) oprócz modyfikacji stylu życia lekarz może podjąć decyzję o włączeniu tabletek-metforminy lub acarbozy w celu zmniejszenia lub odsunięcia w czasie ryzyka wystąpienia cukrzycy. Zaleca się raz w roku kontrolę poziomu cukru we krwi, gdyż pomimo podjętych działań, osoby te nadal są zagrożone rozwojem cukrzycy. W razie stwierdzenia tej choroby konieczne jest kontynuowanie zaleconej zmiany stylu życia plus dodatkowo uzupełnienie edukacji w zakresie diety cukrzycowej i przyjmowanie zaleconego leku lub leków doustnych. Pacjenci, u których rozpoznano stan przedcukrzycowy pozostają pod opieką lekarza
POZ i tu powinni uzyskać niezbędny poziom wiedzy i motywacji do realizacji zaleceń.

Z chwilą rozpoznania cukrzycy typu 2 bardzo ważne jest, aby szybko (u osób w starszym wieku i z zaawansowanymi powikłaniami stopniowo &#8212; w ciągu 3&#8211;6 tygodni) i skutecznie obniżyć stężenie cukru. U większości pacjentow jest to możliwe przy jednoczesnym zastosowaniu odpowiedniej diety i zwiększeniu aktywności fizycznej oraz od razu włączeniu leku doustnego-metforminy zwłaszcza u osób z nadwagą. Lekarz POZ prowadzi chorego we współpracy ze specjalistą diabetologiem, co w praktyce najczęściej sprowadza się do kierowania pacjentów ze świeżo wykrytą cukrzycą, a następnie raz w roku na kompleksową edukację diabetologiczną do poradni diabetologicznej. Celem tej współpracy jest także okresowa ocena stopnia zaawansowania późnych powikłań naczyniowych, reedukacja w zakresie diety, ocena wyrównania poziomu cukru, lipidów i ciśnienia, czyli kompleksowego wyrównania metaboliczmego oraz ustalenie celów terapeutycznych i wybór najbardziej optymalnych leków.
Każdemu choremu lekarz wyznacza docelowe wartości cukru, lipidów i ciśnienia tętniczego, biorąc pod uwagę wiek, prognozę przeżycia (jeżeli krótsza niż 10 lat to złagodzić wartości docelowe), narażenie na hipoglikemię, stopień edukacji
i zaawansowanie powikłań naczyniowych.
Zgodnie z najnowszymi zaleceniami większość chorych na cukrzycę typu 2 kontrolując poziom cukru na glukometrze powinna uzyskać w ciagu doby wartości pomiędzy 70&#8211;160 mg/dl (3,9&#8211;8,9 mmol/l), przy czym na czczo i przed posiłkami od 70&#8211;110 mg/dl, a 2 godziny po posiłkach do 160 mg/dl, co zapewnia stężenie HbA1c < 7%.
U młodszych chorych z krótkotrwającą cukrzycą typu 2 zaleca się dążenie do niższych wartości po posiłku, a mianowicie do 140 mg/dl , a na czczo i przed posiłkami rownież do 110 mg/dl, co zapewnia stężenie HbA1c < 6,5%.
Pomiar stężenia hemoglobiny glikowanej we krwi (HbA1c) jest badaniem wykazującym jaki był średnie stężenie glukozy we krwi przez ostatnie 6&#8211;8 tygodni. Wynik podaje się w procentach, u osób zdrowych wynosi on 4&#8211;6%. Parametr ten nie służy do korygowania na bieżąco dawek stosowanych leków, lecz wskazuje , czy stosowana terapia jest skuteczna w dłuższym okresie czasu.

Oprócz dążenia do osiągnięcia docelowych, ustalonych indywidualnie dla każdego chorego wartości cukru we krwi, należy także wyznaczyć docelowe wartości lipidów i ciśnienia tętniczego, które powinny wynosić:
&#8212; stężenie cholesterolu całkowitego < 175mg/dl (< 4,5 mmol/l);
&#8212; stężenie cholesterolu frakcji LDL < 100 mg/dl (< 2,6 mmol/l);
&#8212; stężenie cholesterolu frakcji LDL u chorych na cukrzycę i chorobę niedokrwienną serca < 70 mg/dl (< 1,9mmol/l);
&#8212; stężenie cholesterolu frakcji HDL > 40 mg/dl (> 1,0 mmol/l), dla kobiet wyższy o 10 mg/dl (o 0,275 mmol/l);
&#8212; stężenie triglicerydów < 150 mg/dl (< 1,7 mmol/l).

Docelowe wartości ciśnienia tętniczego powinny być poniżej 130/80 mm Hg (w przypadku dobowej utraty białka z moczem > 1 g celem terapii jest uzyskanie wartości ciśnienia tętniczego poniżej 125/75 mm Hg). Przy wartościach powyżej 130/80 mmHg należy obok zmiany stylu życia rozpocząć leczenie farmakologiczne.

W praktyce klinicznej pomimo stosowania coraz nowocześniejszych leków w dalszym ciągu zbyt mała liczba chorych osiąga te cele. Wydaje się, że zasadniczym sposobem poprawienia tej sytuacji jest staranna, kompleksowa edukacja pacjentów i ich rodzin realizowana przez posiadający odpowiednie kompetencje zespół składający się z pielęgniarek prowadzących edukację lub edukatorów i dietetyków.