Elżbieta Orłowska-Kunikowska

 Leczenie cukrzycy typu 1

 Leczenie cukrzycy typu 1 wymaga podawania insuliny przez całe życie chorego, ponieważ komórki beta w trzustce, gdzie produkowany jest ten hormon zostały całkowicie zniszczone. Idealnym sposobem leczenia tej choroby jest zastąpienie zniszczonych komórek nowymi, poprzez przeszczep całej trzustki lub tylko samych komórek beta. Ten rodzaj terapii podejmowany jest na razie u nielicznych chorych a głównym jego ograniczeniem jest konieczność stosowania imunosupresji, aby zapobiec odrzuceniu przeszczepu. Insulina pozostaje zatem leczeniem z wyboru

w cukrzycy typu 1.

Celem leczenia insuliną jest jak najwierniejsze odzwierciedlenie fizjologicznego rytmu wydzielania tego hormonu przez trzustkę. Insulina wydzielana jest z trzustki bezpośrednio do krwi, podczas , gdy w terapii podawana jest pod skórę, co powoduje, że we krwi pojawia się z pewnym opóźnieniem. Bodźcem do uwalniania insuliny jest posiłek. Im więcej węglowodanów zawiera, tym więcej insuliny uwalnia trzustka. Pomiędzy posiłkami stężenie glukozy we krwi zmniejsza się, więc stężenie insuliny również maleje, ale niewielka jej ilość jest uwalniana stale.

Prawidłowy profil insulinemii składa sie zatem z tzw. poziomu podstawowego

i z okołoposiłkowych szczytów. Aby uzyskać taki profil w cukrzycy, należy przed posiłkami podawać preparaty insuliny, które działają szybko i krótko (bolusy) a poziom podstawowy (baza) naśladować stosując preparaty insuliny o przedłużonym działaniu. W praktyce oznacza to konieczność podania 4 lub więcej iniekcji insuliny na dobę (przed głównymi posiłkami insulinę krótkodziałającą lub szybkodziałający analog insuliny i dodatkowo insulinę średniodługodziałającą lub długodziałający analog insuliny przed snem). Pewnym wariantem tego schematu jest podanie insuliny

średniodługodziałającej również rano, aby zapewnić stabilny poziom insulinemii podstawowej w ciągu całej doby. Przy takim schemacie podawania insuliny nie trzeba ściśle przestrzegać stałych pór posiłków. Ten sposób leczenia określany jest mianem intensywnej insulinoterapii. Jedną z form intensywnej insulinoterapii jest Intensywna Funkcjonalna Insulinoterapia pozwalająca choremu na zachowanie dużej elastyczności stylu życia. Pacjent każdorazowo dobiera posiłkowe dawki insuliny w zależności od wyjściowego stężenia cukru, wielkości i składu posiłku jaki zamierza spożyć oraz planowanego wysiłku fizycznego. Funkcjonalna intensywna insulinoterapia przy zastosowaniu wielokrotnych wstrzyknięć podskórnych lub podskórnego ciągłego wlewu insuliny (za pomocą osobistej pompy insulinowej) stanowi rekomendowany model insulinoterapii w cukrzycy typu 1.

Główne zalety tej terapii to możliwość najlepszego odtworzenia fizjologicznych poziomów insuliny i najlepszego wyrównania cukrzycy oraz zapobieganie przewlekłym powikłaniom tej choroby.

Dużym ułatwieniem realizacji intensywnej insulinoterapii za pomocą wielokrotnych wstrzyknięć jest stosowanie wstrzykiwaczy insuliny tzw. penów dzięki, którym nie trzeba nabierać insuliny z fiolki. Składają się one z wymiennego wkładu z insuliną (istnieją także peny jednorazowe bez konieczności wymiany wkładów)

i mechanizmu dokładnie dawkującego inulinę. Peny udostępnia się nieodpłatnie. Pacjenci otrzymują szczegółowe instrucje w jaki sposób i w jakie miejsca wstrzykuje się insulinę. Ci, którzy leczeni są od wielu lat często zapominają o konieczności rotacji miejsc wstrzyknieć i podają lek w te same okolice, co powoduje przerost tkanki tłuszczowej utrudniający wchłanianie insuliny.

Każda osoba, która rozpoczyna leczenie insuliną musi być przeszkolona w zakresie hipoglikemii (zbyt niskie stężenie glukozy we krwi) z uwagi na zwiększone ryzyko tego powikłania. U osób zdrowych stężenie glukozy nie spada poniżej 60 mg/dl (3,5 mmol/l) dzięki mechanizmom regulacyjnym, polegającym na zahamowaniu wydzielania insuliny i uwolnieniu hormonów zwiększających stężenie glukozy na przykład glukagonu. Kiedy stosuje sie insulinę ten mechanizm sprzężenia zwrotnego nie działa prawidłowo. Działanie insuliny, która została wstrzyknięta wcześniej nie może być przerwane, dlatego stężenie glukozy obniża się, dopóki nie spożyje się węglowodanów. Na szczęście kiedy stężenie glukozy spada pojawiają się objawy ostrzegawcze w postaci: pocenia się, drżenia rąk, osłabienia, mrowienia wokół ust, uczucia głodu, zaburzenia widzenia, niepokoju, trudności w koncentracji, bladości, senności. Objawy świadczące o hipoglikemii mogą być odmienne u różnych osób. Bardzo ważne jest zapoznanie chorych z tymi objawami jak również z metodami zapobiegania hipoglikemii, jej przyczynami i odpowiednim postępowaniem w przypadku gdy stan ten wystąpi.

Chorzy na cukrzycę typu 1 wymagają specjalistycznej opieki w poradniach diabetologicznych. Obowiązkiem zespołu leczącego do, którego zalicza się: diabetologa, pielęgniarkę diabetologiczną, edukatora, dietetyka, psychologa jest przeprowadzenie edukacji terapeutycznej i jej kontynuacja. Powinna ona zawsze obejmować chorego i całą jego rodzinę. Program edukacji zawiera wszystkie składowe kompleksowego leczenia cukrzycy, a więc oprócz zagadnień związanych z podawaniem insuliny także naukę diety i odpowiedniej aktywności fizycznej oraz samokontroli czyli samodzielnego pomiaru cukru przez chorego. Samokontrola umożliwia szybką i bezpośrednią kontrolę glikemii w warunkach domowych oraz warunkuje bezpieczeństwo terapii. Samokontrola jest ogromnym osiagnięciem

w postępie opieki diabetologicznej i stanowi podstawę, dzięki której było możliwe wprowadzenie modelu intensywnej funkcjonalnej insulinoterapii.