SPIS ROZDZIAŁÓW Cukrzyca - definicja i klasyfikacja Jak rozpoznać cukrzycę? Przewlekłe powikłania cukrzycy Zasady leczenia cukrzycy typu 1 Zasady leczenia cukrzycy typu 2 Hipoglikemia

dr med. Elżbieta Orłowska-Kunikowska
specjalista chorób wewnętrznych, diabetolog

Cukrzyca typu 2 jest najczęstszą postacią tej choroby (stanowi ok. 90% wszystkich przypadków). Zwykle ujawnia się w dojrzałym wieku, a jej częstość występowania zwiększa się z wiekiem. Ostatnio coraz częściej pojawia się także u osób młodych, obciążonych genetycznie skłonnością do tej choroby lub tak zwanymi czynnikami ryzyka cukrzycy. Pojawia się ona częściej u kobiet ciężarnych, u których cukrzyca występuje w rodzinie, u osób z podwyższonym stężeniem lipidów (tłuszczu) we krwi, u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Często choroba ta występuje rodzinnie. Na jej rozwój są narażone szczególnie osoby otyłe. W cukrzycy typu 2 występuje zarówno niewystarczająca produkcja insuliny przez trzustkę, jak i brak jej działania. Komórki ignorują działanie insuliny, której zadaniem jest wprowadzenie cukru z krwi do komórek. Doprowadza to do wzrostu poziomu cukru we krwi. Jeżeli ten podwyższony poziom cukru utrzymuje się odpowiednio długo, może uszkadzać naczynia krwionośne, zwłaszcza w oku (powikłanie to nazywa się retinopatią), w nerkach (nefropatia), w sercu, mózgu i nerwach (neuropatia). Początkowo nieznacznie podwyższony poziom cukru może nie powodować żadnych objawów i dlatego dana osoba nie jest świadoma swojej choroby. Jeśli jednak ten stan utrzymuje się, może już stopniowo dochodzić do uszkodzenia wymienionych narządów.

Przez wiele lat w leczeniu cukrzycy typu 2 koncentrowano się przede wszystkim na dążeniu do obniżenia podwyższonego poziomu cukru. Obecnie dzięki wynikom licznych badań naukowych wiadomo, że, aby zmniejszyć ryzyko zawału serca i udaru mózgu, a są to najbardziej groźne powikłania cukrzycy, trzeba także ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze i stężenie lipidów (cholesterolu i triglicerydów) we krwi.

W leczeniu cukrzycy typu 2 należy dążyć do 3 najważniejszych celów:
- utrzymania poziomu cukru w granicach 90-140 mg/dl, stężenia hemoglobiny glikowanej (HbA_1c) w zakresie 6-7% (wskaźnik odzwierciedlający średnie wartości poziomów cukru z ostatnich 3 miesięcy);
- obniżenia ciśnienia tętniczego poniżej 130/80 mm Hg;
- obniżenia stężenia cholesterolu frakcji LDL, czyli tak zwanego złego cholesterolu, poniżej 100 mg/dl; utrzymania stężenia cholesterolu frakcji HDL, czyli tak zwanego dobrego cholesterolu, powyżej wartości 40 mg/dl u mężczyzn i powyżej 50 mg/dl u kobiet oraz obniżenia stężenia triglicerydów poniżej 150 mg/dl.
Wyniki najnowszych badań przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych ujawniły, że zaledwie 12% chorych na cukrzycę osiąga te cele. To niezwykle trudne zadanie wymaga starannej edukacji pacjentów (często także ich rodzin), która obejmuje naukę prawidłowego odżywiania, wprowadzenie zwiększonej aktywności fizycznej, konieczność samokontroli.

W sposobie odżywiania musi być uwzględniony rodzaj terapii cukrzycy (insulina czy leki doustne), a także indywidualne potrzeby pacjentów. Część chorych na cukrzycę typu 2 (głównie otyłych) osiąga prawidłowe wyrównanie cukrzycy, stosując właściwą dietę i dobrze dobrany program ćwiczeń fizycznych. Chorzy ci często nie muszą przyjmować leków. Zmniejszenie masy ciała u osób z nadwagą lub otyłych poprawia wyrównanie cukrzycy, obniża ciśnienie tętnicze oraz stężenie lipidów. W miarę trwania choroby leczenie za pomocą diety i wysiłku fizycznego u części pacjentów przestaje być skuteczne. Do osiągnięcia prawidłowego poziomu cukru konieczne jest zastosowanie doustnych leków przeciwcukrzycowych, a z czasem - także insuliny. Można ją podawać łącznie z lekami doustnymi lub jako jedyny preparat.

Rozpoczęcie terapii cukrzycy typu 2 lekami (tabletki i/lub insulina) nie zwalnia chorego z konieczności kontynuowania diety i stosowania ruchu. Ważnym elementem diety, szczególnie dla osób z cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym, jest ograniczenie spożycia soli kuchennej w pożywieniu do 6 gramów na dzień. Można to osiągnąć, ograniczając konsumpcję wędzonego mięsa, konserw, słonych gatunków pieczywa i twardych serów.

Aby skutecznie chronić chorych na cukrzycę przed jej naczyniowymi powikłaniami, należy także bezwzględnie zabronić im palenia tytoniu oraz zastosować w terapii aspirynę (w przypadkach, w których nie ma przeciwwskazań).