SPIS ROZDZIAŁÓW Cukrzyca - definicja i klasyfikacja Jak rozpoznać cukrzycę? Przewlekłe powikłania cukrzycy Zasady leczenia cukrzycy typu 1 Zasady leczenia cukrzycy typu 2 Hipoglikemia

dr med. Bogumił Wolnik
specjalista chorób wewnętrznych, diabetolog

Stężenie glukozy we krwi osoby zdrowej waha się w granicach 60-140 mg/dl. Gdy osiągnie wartość poniżej 55-65 mg/dl (3,0-3,5 mmol/l), pogarsza się samopoczucie i występują objawy niedocukrzenia (hipoglikemii). U części chorych, szczególnie ze źle wyrównaną cukrzycą i przyzwyczajonych do wyższych stężeń glukozy objawy hipoglikemii mogą się pojawić przy wyższych jej stężeniach.

Wystąpieniem hipoglikemii są zagrożeni wszyscy pacjenci leczeni insuliną oraz chorzy na cukrzycę typu 2 przyjmujący doustne leki przeciwcukrzycowe (należące do grupy pochodnych sulfonylomocznika).

Do najczęściej występujących objawów niedocukrzenia należą: drżenie, potliwość, mrowienie wokół ust i języka, głód, kołatanie serca, niekiedy ból głowy. Są to objawy ostrzegawcze, informujące chorego o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Jeżeli w tym czasie nie podejmie się właściwych działań, może dojść do zaburzeń funkcji mózgu, upośledzenia funkcji poznawczych, narastającej dezorientacji, różnorodnych zaburzeń neurologicznych i zachowania, a ostatecznie - do utraty przytomności z towarzyszącymi drgawkami. Osoby z ciężką hipoglikemią, które straciły przytomność, należy jak najszybciej hospitalizować. Zwykle nie następuje uszkodzenie mózgu ani zgon, ponieważ stężenie glukozy wzrasta wraz z zanikiem działania insuliny.

Szczególnie ważnym zagadnieniem jest nieświadomość hipoglikemii, czyli brak zdolności odczuwania jej objawów ostrzegawczych. Oznacza to, że pierwszym objawem zbyt niskiego poziomu cukru jest utrata przytomności. Na szczęście jest to zjawisko odwracalne. Można "nauczyć" organizm prawidłowo odczuwać niedocukrzenie, unikając nawet nieznacznych hipoglikemii.

Istotnym zagadnieniem są także hipoglikemie występujące w nocy, co zdarza się znacznie częściej, niż się powszechnie sądzi. Jedynym sposobem ich wykrycia są pomiary poziomu cukru na glukometrze w godzinach nocnych.

Przyczyny niedocukrzenia mogą być różne. Do najczęstszych należą niedostosowanie do aktualnych potrzeb organizmu dawki insuliny lub leków doustnych (zbyt duża dawka insuliny przed posiłkiem, zaniechanie posiłku lub zjedzenie zbyt małej porcji węglowodanów, wysiłek fizyczny nieuwzględniony w planie terapii). Należy także zwrócić uwagę na alkohol, który może wywołać i pogłębiać niedocukrzenie.

Leczenie lekkich postaci hipoglikemii, niewymagających pomocy innej osoby, polega na doustnym przyjęciu szybko wchłanialnych, prostych węglowodanów. Każdy chory, szczególnie leczony insuliną, powinien zawsze mieć przy sobie coś słodkiego, na przykład kostki cukru. Bardzo przydatne są napoje energetyczne zawierające czystą glukozę - Red Bull czy Isostar, a także chętnie spożywane, szczególnie przez młodych pacjentów, pepsi-cola lub coca-cola (oczywiście słodzone cukrem, a nie słodzikiem). U osób dorosłych 10 gramów glukozy podnosi jej stężenie we krwi o około 35 mg/dl. Podwyższony poziom cukru utrzymuje się przez około 45-60 minut, potem zaczyna znowu maleć. Dlatego też ważne jest, by po opanowaniu pierwszych objawów hipoglikemii przyjąć porcję węglowodanów złożonych, na przykład zjeść kanapkę. Zupełnie inne jest postępowanie w ciężkich postaciach niedocukrzenia. W takiej sytuacji należy wstrzyknąć domięśniowo glukagon i natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe, aby służby medyczne podały glukozę dożylnie. Nigdy nie wolno nieprzytomnej osobie dawać jedzenia lub picia, ponieważ może to spowodować uduszenie lub późniejsze zapalenie płuc.

Niestety, zważywszy na obecne metody leczenia, hipoglikemii nie można całkowicie wyeliminować, możliwe jest jednak zmniejszenie częstość ich występowania, szczególnie dzięki edukacji pacjentów.