Skąd mogę wiedzieć, czy choruję na cukrzycę typu 1 czy typu 2?

W cukrzycy typu 1 organizm przestaje produkować insulinę. Zdarza się to zwykle w młodym wieku. Chorzy na cukrzycę typu 1 wymagają leczenia insuliną, ponieważ jest ona niezbędna w procesach przemiany i magazynowania spożytych pokarmów. Są oni zazwyczaj szczupli. Jeśli nie otrzymają insuliny, to w ciągu jednego lub dwóch dni wpadną w śpiączkę cukrzycową. Dlatego też cukrzycę typu 1 nazywamy również cukrzycą insulinozależną.
U chorych na cukrzycę typu 2, nazywaną insulinoniezależną, oprócz zaburzonej produkcji insuliny pojawia się insulinooporność. Zjawisko to polega na osłabieniu wykorzystania insuliny w celu obniżenia poziomu cukru we krwi. Wielu chorych na cukrzycę typu 2 może skutecznie obniżać poziom cukru we krwi poprzez dietę, wysiłek fizyczny i doustne leki przeciwcukrzycowe, choć część z nich po pewnym czasie wymaga objawowego leczenia insuliną. Jednak nadal jest to cukrzyca typu 2. Ujawnia się ona najczęściej po 30 roku życia, a większość chorych ma nadwagę.

Jaki miałem poziom cukru we krwi, zanim zachorowałem na cukrzycę?

Odpowiedź na to pytanie zależy od tego, czy spożywałeś posiłek w czasie ostatnich 6 godzin. Przed śniadaniem, jeśli nie jadłeś przez ostatnie 8 godzin lub dłużej, poziom cukru we krwi mieścił się pomiędzy 70-110 mg%. Po zjedzeniu posiłku poziom cukru wzrastał, rzadko jednak przekraczał 200 mg%. Ludzie zdrowi nie mają problemów związanych z wysokim poziomem cukru we krwi, czyli powikłań typowych dla cukrzycy. Dlatego też celem leczenia tej choroby jest utrzymywanie poziomu cukru możliwie blisko górnej granicy prawidłowych wartości, które występują u osób zdrowych.

Ile kosztuje opieka medyczna nad chorym na cukrzycę w Stanach Zjednoczonych?

Całkowity nakład finansowy na opiekę medyczną nad chorymi na cukrzycę w 1997 roku w Stanach Zjednoczonych wynosił, w przybliżeniu, 98 mld dolarów. Koszt ten zwykle tworzą dwie składowe - koszt bezpośredni i pośredni. Koszt bezpośredni to suma nakładów na hospitalizację, opiekę pielęgniarską lub leczenie w warunkach domowych. Koszt pośredni wiąże się z inwalidztwem spowodowanym cukrzycą (kiedy chory nie może wrócić do pracy) albo z przedwczesną śmiercią chorego, czyli utratą produktywnego obywatela. W przeliczeniu na osobę, roczny koszt opieki medycznej nad 1 chorym na cukrzycę wynosi około 10 000 dolarów, w porównaniu z 2600 dolarami wydawanych rocznie na pacjenta bez cukrzycy. Mówiąc inaczej, leczenie jednej osoby chorej na cukrzycę kosztuje 4 razy więcej niż leczenie osoby bez cukrzycy. Dlatego też kładzie się ogromny nacisk na zapobieganie cukrzycy i na doskonalenie metod leczenia, aby nie dopuścić do wystąpienia powikłań.

Jaki powinien być poziom cukru we krwi w cukrzycy?

Zalecenia Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego (ADA) przedstawiono w tabeli poniżej. Jeżeli hipoglikemia zdarza Ci się rzadko, spróbuj utrzymywać poziom cukru zbliżony do prawidłowego. Jeśli zwykle nie udaje Ci się osiągnąć takiego poziomu, przedyskutuj zmianę sposobu leczenia cukrzycy ze swoim lekarzem. Poniższe zalecenia zostały opracowane na podstawie badań zależności pomiędzy poziomami cukru zbliżonymi do normy a występowaniem powikłań cukrzycowych.

W jaki sposób mogę ocenić, czy leczenie jest skuteczne?

Kontroluj swoją cukrzycę tak samo, jak kontrolujesz konto w banku - zwracaj uwagę na bilans. W cukrzycy na bilans składają się:

• poziom cukru we krwi
• masa ciała
• ciśnienie tętnicze krwi
• wysiłek fizyczny
• samopoczucie.

Wszystkie wymienione składowe decydują o stanie Twojego zdrowia. Codziennie zapisuj poziom cukru we krwi i masę ciała. Ciśnienie możesz mierzyć w domu lub w przychodni. Czasami istnieje możliwość pomiaru ciśnienia krwi w specjalnie zorganizowanych punktach na ulicy, centrach handlowych itp. Ćwicz codziennie. Jeśli będziesz w ten sposób kontrolował stan swojego zdrowia, możesz zwiększyć skuteczność programu leczenia.

Jeżeli będę przestrzegać zaleceń przedstawionych w tej książce i poziom cukru we krwi poprawi się, czy jest coś jeszcze, o czym powinienem wiedzieć?

Tak. Dwa główne problemy to: niedocukrzenie i tendencja do zwiększania masy ciała. Nie powinno Cię to jednak zniechęcać, by utrzymywać poziom cukru zbliżony do prawidłowego. Możesz uniknąć zbyt niskiego poziomu cukru we krwi poprzez dokładne jego kontrolowanie oraz utrzymać prawidłową masę ciała poprzez skrupulatne liczenie spożywanych kalorii i zwiększanie aktywności fizycznej. W sumie jest znacznie mniej czynników negatywnych towarzyszących obniżeniu poziomu cukru we krwi niż korzyści.

Dlaczego powinienem włożyć tyle wysiłku, aby utrzymać poziom cukru we krwi w granicach normy?

Gdy poziom cukru we krwi jest prawidłowy, masz więcej energii i lepsze samopoczucie. Utrzymując poziom cukru we krwi w granicach normy, można zapobiec uszkodzeniom wzroku, nerek i nerwów lub przynajmniej je opóźnić. Dobra kontrola poziomu cukru zmniejsza również ryzyko wystąpienia chorób serca, udaru mózgu i miażdżycy. Jeżeli nie będziesz miał powikłań cukrzycowych, będziesz żył dłużej i w lepszym zdrowiu.

Czy lepsza kontrola poziomu cukru we krwi może zapobiec postępowi niedawno u mnie rozpoznanych powikłań okulistycznych?

Tak. Obniżenie poziomu cukru we krwi u chorych na cukrzycę, mimo że przejściowo może nasilić problemy okulistyczne, na dłuższą metę jest korzystne. Badacze zajmujący się kontrolą cukrzycy i jej powikłaniami (DCCT, Diabetes Control and Complications Trial) przez wiele lat obserwowali chorych z umiarkowanym uszkodzeniem wzroku, wywołanym cukrzycą. Wykazano, że powikłania te rozwijały się znacznie wolniej u osób dobrze kontrolujących poziom cukru. Jest to jeden z najważniejszych powodów konieczności kontroli poziomu cukru, szczególnie gdy powikłania cukrzycy nie są jeszcze zbyt nasilone. W innym długotrwałym badaniu (UKPDS, United Kingdom Prospective Diabetes Study), obejmującym chorych na cukrzycę typu 2, potwierdzono znaczenie dobrej kontroli poziomu cukru. 

Czy przed sprawdzeniem poziomu cukru we krwi muszę dezynfekować palec alkoholem, tak jak pielęgniarki w szpitalu?

Nie jest to konieczne. Wystarczy umyć i wysuszyć dłonie. Paski do pomiaru poziomu glukozy we krwi zawierają substancję, która w wyniku reakcji chemicznej powoduje zmianę ich zabarwienia. Alkohol może zniszczyć tę substancję i spowodować nieprawidłowe odczyty. Ponadto alkohol wysusza skórę i może doprowadzić do jej pękania wokół paznokci. Jeśli nie zdąży wyparować z opuszki palca, możesz odczuwać pieczenie w miejscu ukłucia.

W jaki sposób powinienem się przygotować do długiej jazdy samochodem, aby nie mieć ani zbyt wysokich, ani zbyt niskich poziomów cukru?

Podczas długiej jazdy samochodem należy trzymać się ustalonych zasad. Wstań wcześnie, aby dojechać do celu za dnia. Ponieważ podczas prowadzenia samochodu zużywasz mniej energii niż zwykle, wykonaj ćwiczenia fizyczne przed wyruszeniem w drogę lub zatrzymaj się w trakcie podróży i przejdź się. Jeżeli przyjmujesz insulinę, możesz nieco zwiększyć jej dawkę lub zjeść trochę mniej niż zazwyczaj. Niski poziom cukru we krwi (hipoglikemia) jest szczególnie niebezpieczny podczas prowadzenia samochodu. Zaplanuj więc częste pomiary poziomu cukru we krwi (co 2-4 h) i zawsze miej z sobą coś słodkiego. Wybierz produkty, które nie zabrudzą wnętrza samochodu, na przykład glukozę w tabletkach, cukier w kostkach, słodki napój itp.

Dlaczego lekarz przepisał mi ostatnio lek obniżający ciśnienie tętnicze krwi, mimo że jest ono tylko nieznacznie podwyższone?

Utrzymywanie się wysokiego poziomu cukru w połączeniu z wysokim ciśnieniem tętniczym krwi zwiększa ryzyko uszkodzenia nerek i ich niewydolności, a to z kolei może prowadzić do dializy lub przeszczepu nerki. Obecnie lekarze mogą rozpoznać nerkowe powikłania cukrzycy w bardzo wczesnej fazie, gdy tylko niewielkie ilości białka pojawiają się w moczu (tzw. mikroalbuminuria). Niektóre leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi, na przykład inhibitory konwertazy angiotensyny, zmniejszają także mikroalbuminurię i mogą spowolnić rozwój powikłań nerkowych.

Co zrobić, jeśli podczas podróży zepsuje mi się glukometr?

Sprawdzaj poziom cukru we krwi za pomocą specjalnych pasków testowych na podstawie porównywania ich zabarwienia ze wzorcem. Paski są dostępne w większości aptek. Zadzwoń do firmy produkującej dany typ glukometru; numer telefonu jest zwykle umieszczony na spodzie urządzenia lub ewentualnie w instrukcji obsługi. Większość firm stara się wymienić glukometr w ciągu jednego lub dwóch dni.

Czy istnieje poziom cukru we krwi, poniżej którego nie muszę się obawiać powikłań cukrzycowych?

Nie. Nie ma progu bezpieczeństwa. W badaniu DCCT przeanalizowano zależność pomiędzy średnim poziomem cukru we krwi (ocenianym na podstawie hemoglobiny A_1c) a ryzykiem wystąpienia powikłań. Nie wykazano poziomu, poniżej którego ono znika. Jednak im niższy poziom hemoglobiny A_1c, tym niższe ryzyko uszkodzenia narządu wzroku, nerek i nerwów. Dlatego powinieneś starać się utrzymywać odpowiedni poziom cukru we krwi (unikając jednak poważnej hipoglikemii), aby zredukować ryzyko powikłań cukrzycowych.

Czy nadwaga utrudnia utrzymywanie prawidłowego poziomu cukru we krwi?

Nadwaga prowadzi do insulinooporności. To znaczy, że insulina, którą produkuje Twój organizm (lub którą sobie wstrzykujesz), nie zdoła obniżyć stężenia cukru we krwi, nie będzie on więc utrzymywany na odpowiednim poziomie. Ponadto, nadwaga prowadzi do wzrostu ciśnienia krwi, co może stanowić przyczynę uszkodzenia nerek i udaru mózgu. Często też wiąże się z podwyższonym poziomem lipidów we krwi, zaś to zwiększa ryzyko wystąpienia miażdżycy. Jeśli obniżysz masę ciała, poziom cukru we krwi ustabilizuje się i stan Twojego zdrowia się poprawi.

Czy w wieku 72 lat powinienem zajmować się kontrolą cukru we krwi?

Sam wiek nie usprawiedliwia zaniedbywania kontroli cukrzycy. Możesz żyć 80 lub 90 lat lub znacznie dłużej. Im lepsza jest kontrola cukru we krwi, tym mniejsze ryzyko rozwoju powikłań. Niektórzy chorzy stosują rygorystyczną kontrolę cukrzycy, jednak częściej występuje u nich niedocukrzenie. Incydenty takie są szczególnie niebezpieczne dla osób z chorobami serca oraz dla chorych, u których nie występują żadne objawy wskazujące na obniżanie się poziomu cukru (drżenie, pocenie się, przyspieszenie częstości akcji serca). Również osoby mieszkające samotnie powinny być ostrożne. Rygorystyczna kontrola cukrzycy nie jest więc wskazana u wszystkich chorych, a czasem może nawet okazać się niebezpieczna. Powinieneś ustalić wspólnie z lekarzem, jaki poziom cukru we krwi jest dla Ciebie odpowiedni.

Ile razy na dobę muszę mierzyć poziom cukru we krwi, aby utrzymać go w zamierzonych granicach?

Odpowiedź zależy od występującego u Ciebie typu cukrzycy. Większość chorych na cukrzycę typu 1 musi sprawdzać poziom cukru we krwi 4 razy dziennie (przed każdym posiłkiem i przed snem), aby dobrać odpowiednią dawkę insuliny. Chorym na cukrzycę typu 2 może wystarczyć tylko 1 pomiar - codziennie przed śniadaniem. Od czasu do czasu zarówno osoby chore na cukrzycę typu 1, jak i na cukrzycę typu 2 powinny sprawdzić 2–3 godziny po posiłku, czy poziom cukru we krwi nie jest za wysoki, a także czy w nocy nie spada on zbyt nisko. Jeżeli poziom cukru okaże się zbyt niski lub zbyt wysoki, należy skorygować ilość spożywanych pokarmów, stopień aktywności fizycznej, dawki insuliny oraz innych leków. Wszyscy chorzy na cukrzycę powinni sprawdzać poziom cukru we krwi za każdym razem, gdy podejrzewają, że nie jest on prawidłowy. Należy pamiętać, że podobne objawy mogą towarzyszyć zarówno niskiemu, jak i wysokiemu poziomowi cukru we krwi lub mogą być w ogóle z nim niezwiązane.

Czy powolne opróżnianie żołądka może wpływać na poziom cukru we krwi?

Tak. Jeśli wstrzyknąłeś sobie insulinę 45 minut przed jedzeniem opróżnianie żołądka i wchłanianie pokarmu z przewodu pokarmowego trwa wiele godzin, to jesteś narażony na wystąpienie zbyt niskiego poziomu cukru, ponieważ maksymalne stężenie insuliny we krwi wystąpi, zanim pokarm zostanie wchłonięty z przewodu pokarmowego. Z kolei poziom cukru może być zbyt wysoki kilka godzin po posiłku, gdy żołądek w końcu się opróżni i pokarm zostanie wchłonięty. Najczęstszą przyczyną zwolnionego trawienia u osób, które chorują na cukrzycę przez wiele lat, jest uszkodzenie nerwów dochodzących do mięśniówki żołądka i odpowiedzialnych za jego motorykę. Niedający się przewidzieć czas opróżniania żołądka utrudnia osiągnięcie poziomu cukru zbliżonego do prawidłowego. Obecnie istnieje wiele leków poprawiających motorykę żołądka. Zapytaj o nie lekarza.