W dniu 04/12/2007r. w Warszawie odbyła się konferencja prasowa Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego nt. Raportu "Polityka diabetologiczna w Polsce. W Konferencji uczestniczyli: Prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego - prof. Władysław Grzeszczak, Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii - prof. Krzysztof Strojek, Dyrektor Biura Łącznika WHO - dr Paulina Miśkiewicz, przedstaiciel AM w Warszawie - dr Maciej Niewada, jak również przedstawiciele Stowarzyszenia Chorych na Cukrzycę oraz licznie zgromadzeni dziennikarze. Po wysłuchaniu przez uczestników spotkania 4 wykładów odbyła się, trwajaca blisko godzinę, dyskusja poruszająca najważniejsze zagadnienia związane z opieką diabetologiczną w Polsce.

Polityka diabetologiczna w Polsce

Rządy i Ministerstwa Zdrowia krajów Europy powinny przyjąć za swój obowiązek i stać się odpowiedzialnymi za stworzenie warunków, które umożliwiłyby znaczne ograniczenie wielkich strat
z powodu cukrzycy i śmierci, jakie ona powoduje. Kraje te powinny formalnie uznać znaczenie problemów cukrzycy i wytworzyć środki do ich rozwiązania. Należy na szczeblach lokalnych, krajowych i europejskich stworzyć oraz formalnie opublikować plany zapobiegania, rozpoznawania i leczenia cukrzycy, a szczególnie jej powikłań – ślepoty, niewydolności nerek, zgorzeli i amputacji kończyn dolnych, nasilenia choroby niedokrwiennej serca i udaru mózgu

Fragment przyjętej przez polski rząd Deklaracji z St. Vincent, 1989

 

Uznaje cukrzycę za chorobę przewlekłą, wyniszczającą i pochłaniającą koszty, związaną z dużym nasileniem powikłań, wiążącą się z dużym ryzykiem występowania rodzinnego w krajach członkowskich i całego świata, a także stanowiącą poważne wyzwanie dla osiągnięcia międzynarodowych celów rozwojowych.

Uznając konieczność niezwłocznego, wielowymiarowego zwiększenia nakładów w celu promocji i poprawy ludzkiego zdrowia, a także zapewnienia lepszego dostępu do leczenia i edukacji medycznej: (…)

 

Zachęca kraje członkowskie do opracowania krajowych strategii zapobiegania, leczenia i opieki nad pacjentami z cukrzycą, polegających na ciągłym rozwoju ich organizacji ochrony zdrowia w tym zakresie, z uwzględnieniem ustanowionych na międzynarodowym poziomie celów, w tym także Milenijnych Celów Rozwoju.

Fragment Rezolucji przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ (grudzień, 2006)

 

 

Diabetologia polska znajduje się na niebezpiecznej dla zdrowia społecznego równi pochyłej. Na to niepokojące zjawisko składają się przede wszystkim:

·         zbyt niskie wyceny punktowe procedur diabetologicznych;

·        niewystarczające zabezpieczenie leczenia w kontraktach przeznaczonych na lecznictwo diabetologiczne, grożące postępującymi likwidacjami placówek zajmujących się leczeniem cukrzycy;

·         brak   zabezpieczenia leczenia specjalistycznego (brak centralnie finansowanych procedur diabetologicznych, np. takich jak istniejące w opiece hematologicznej, kardiologicznej czy nefrologicznej ; np.: opieka nad ciężarną chorą na cukrzycę, opieka nad dziećmi i młodzieżą chorych na cukrzycę typu 1, leczenie stopy cukrzycowej, wdrożenie leczenia za pomocą osobistej pompy insulinowej, czy programowa edukacja diabetologiczna;

·         niski poziom refundacji nowoczesnego leczenia cukrzycy);

·         mała liczba i postępujące ograniczanie liczby godzin dydaktycznych z zakresu diabetologii, w tym diabetologii wieku rozwojowego dla studentów medycyny; często włączanie godzin z zakresu diabetologii do endokrynologii

·         brak zwartego, kompetentnego i opartego o staże w akredytowanych placówkach szkolenia
z diabetologii dla lekarzy rodzinnych.

W Polsce istnieje jedna z najgorszych w Europie polityka refundacji leków i sprzętu diabetologicznego, w praktyce wyłączająca dostęp polskich pacjentów do nowoczesnego leczenia (analogi długodziałające, glitazony, pompy i osprzęt przeznaczony do nich, opatrunki stosowane w leczeniu stopy cukrzycowej) oraz - co najistotniejsze - brak jest jednolitej postawy Ministerstwa Zdrowia w sprawie leczenia cukrzycy min.: z jednej strony powoływanie zespołu ds. profilaktyki i leczenia cukrzycy, a z drugiej strony (w innym departamencie) publikowanie narodowego programu zdrowia na lata 2005-2015 nie uwzględniającego w wystarczającym zakresie spraw i problemów lecznictwa diabetologicznego. Finansowanie tzw. Narodowego Programu Leczenia i Prewencji Cukrzycy odbywa się na żenująco niskim poziomie (w r. 2007 – kwota 500 tys. – kilkadziesiąt razy mniej niż analogiczne programy w innych dyscyplinach medycznych), pozwalającym jedynie na wybiórcze działania o charakterze organizacyjnym. Taka polityka zdrowotna prowadzi nieuchronnie do stałego zwiększania kosztów cukrzycy, a miliony chorych i ich rodzin skazuje na wykluczenie z życia społecznego.

Ministerstwo Zdrowia i Narodowy Fundusz Zdrowia powinny zrozumieć, że nowoczesne leczenie cukrzycy prowadzi do zmniejszenia liczby kosztownych leczniczo powikłań kardiologicznych, okulistycznych, nefrologicznych, chirurgicznych i innych. Nie można w Polsce przez niewłaściwą politykę zdrowotną dopuścić do zaprzepaszczenia dorobku wielu pokoleń diabetologów. Należy zgodnie z Deklaracją Europejską z Saint Vincent poprawić jakość leczenia i dążyć do zmniejszenia liczby zgonów i inwalidztwa spowodowanego przez cukrzycę.

     Polskie Towarzystwo Diabetologiczne od wielu lat zwraca uwagę na ten niepokojący stan rzeczy. Znalazło to m. in wyraz w dramatycznym apelu całego środowiska diabetologicznego zawartym w tzw. Deklaracji Wiślańskiej z r. 2006

 

1.     Cukrzyca – aspekty kliniczne

 

Cukrzyca według definicji WHO (World Health Organisation) jest chorobą metaboliczną o różnorodnej etiologii, która charakteryzuje się przewlekłą hiperglikemią z towarzyszącymi zaburzeniami metabolizmu węglowodanów, tłuszczy i białka.

Najczęściej pojawienie się cukrzycy wynika z niedoboru lub braku insuliny (cukrzyca typu 1), zmniejszonej wrażliwości tkanek na działanie insuliny połączonej z niedoborem insuliny (cukrzyca typu 2) oraz ze zmian hormonalnych związanych z okresem ciąży (cukrzyca ciążowa).

Choroba ta wiąże się z ryzykiem ostrych, często niebezpiecznych dla zdrowia i życia, zaburzeń metabolicznych, takich jak: kwasica i śpiączka ketonowa, stan hiperglikemiczno-hiperosmolarny, kwasica mleczanowa, hipoglikemia. Poza tym cukrzyca powoduje rozwój swoistych odległych powikłań narządowych będących rezultatem rozwoju mikroangiopatii (retinopatia, nefropatia, neuropatia) i makroangiopatii (miażdżyca i związane z nią choroby układu sercowo-naczyniowego).

Powikłania w przebiegu cukrzycy są  głównym czynnikiem zwiększonej chorobowości populacji osób chorych na tę jednostkę chorobową: 

·        cukrzyca wiąże się z 3-krotnym wzrostem ryzyka zawału serca i udaru mózgu,

·        retinopatia cukrzycowa jest najczęstszą przyczyną ślepoty w populacji ludzi czynnych zawodowo,

·        u około 15% chorych na cukrzycę rozwija się zespół stopy cukrzycowej, a 5-15% spośród nich wymaga amputacji,

·         nefropatia cukrzycowa jest najczęstszą przyczyną krańcowej niewydolności nerek

             Badania epidemiologiczne wykazują, że chorzy na cukrzycę w porównaniu z populacją ogólną częściej doświadczają zakażeń bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych, jednocześnie ich przebieg jest z reguły cięższy i bardziej powikłany, niż w przypadku chorych bez cukrzycy.

 

2.     Cukrzyca – epidemiologia w Polsce

 

Szacuje się, że w Polsce około 2 miliony osób mieści się w kategoriach rozpoznawania cukrzycy według ustaleń WHO. Połowa chorych prezentuje objawy kliniczne i stąd jest rozpoznawana i leczona, a około 1 miliona chorych ma cukrzycę bezobjawową, którą można rozpoznać wyłącznie po przeprowadzeniu badań biochemicznych.

      Analiza sytuacji diabetologicznej w Polsce wskazuje na wyjątkowy charakter problemu jakim jest cukrzyca – epidemiczne występowanie szczególnie cukrzycy typu 2 – oraz na potrzebę intensyfikacji wczesnej diagnostyki czynników ryzyka jej wystąpienia, a także diagnostyki cukrzycy utajonej dla celów prewencji rozwoju choroby i jej powikłań. Jest oczywiste, że tak duże nasilenie zapadalności, chorobowości i umieralności z powodu cukrzycy, tak typu 1, jak i 2, przełoży się w krótkim czasie na określone konsekwencje medyczne i społeczno-ekonomiczne tej choroby. Ze względów epidemiologicznych, klinicznych oraz społeczno-ekonomicznych cele prewencji pierwotnej i wtórnej cukrzycy typu 2, a dzięki temu redukcja ryzyka rozwoju powikłań przewlekłych cukrzycy typu 2, powinny być traktowane priorytetowo.

W Polsce w ciągu ostatnich 15 lat niemal potroiła się liczba dzieci chorych na cukrzycę typu 1. Ponadto coraz częściej w populacji wieku rozwojowego rozpoznaje się cukrzycę typu 2. Cukrzyca jest najczęstszą chorobą przewlekłą u dzieci i młodzieży (podobnie jak astma oskrzelowa).

           

             

3.     Koszty cukrzycy w Polsce

 

Według danych Banku Światowego, cukrzyca zajmuje w skali wielkości obciążenia ekonomicznego społeczeństw drugie miejsce, zaraz po chorobie niedokrwiennej serca. Choroba ta ma ogromny wpływ na generowanie kosztów w systemie usług zdrowotnych, pochłaniając co najmniej 5-10% całkowitego budżetu ochrony zdrowia.

Na koszty cukrzycy, oprócz kosztów bezpośrednich diagnostyki i leczenia, a zwłaszcza jej powikłań składają się także koszty pośrednie, takie jak np.: koszty inwalidztwa oraz utraty produktywności na skutek przedwczesnego ustania aktywności zawodowej.

Za wysokie koszty cukrzycy odpowiadają przede wszystkim koszty dotyczące leczenia jej powikłań, zarówno małych jak i dużych naczyń krwionośnych. Leczenie ich jest około
8-krotnie droższe, niż leczenie samej cukrzycy. Analizy farmakoekonomiczne dowodzą, że leczenie poprawiające wyrównanie metaboliczne cukrzycy, które zmniejsza ryzyko rozwoju jej powikłań, przynosi w ostatecznym rozrachunku wymierne korzyści kliniczne i ekonomiczne. Korzyści te przewyższają koszty zastosowanej farmakoterapii.

W Polsce – oszacowane w badaniu CODIP (Cost of Diabetes Type 2 in Poland) – roczne koszty bezpośrednie opieki nad chorym na cukrzycę typu 2 wyniosły 2429,95 zł.
Ta kwota odzwierciedla koszty zużytych zasobów bezpośrednio związanych z cukrzycą lub leczeniem jej powikłań.

Ekstrapolacja kosztów indywidualnych obliczonych w badaniu CODIP na populację ogólną Polski, przy założeniu, że na rozpoznaną cukrzycę typu 2 choruje w Polsce 2,82% spośród 38 230 800 mieszkańców, pozwala oszacować całkowite koszty bezpośrednie cukrzycy typu 2 w Polsce na poziomie 2 619 749 895,37 zł. Kwota ta stanowiła 8,08% wszystkich nakładów poniesionych na opiekę zdrowotną w Polsce w 2002 roku, na które składały się wydatki z budżetu państwa (3 594 000 000 zł) i wydatki z kas chorych (28 822 248 000 zł).

Jak wynika z przeprowadzonych badań klinicznych tylko leczenie o wysokiej jakości może być ekonomicznie skuteczne i jest w stanie obniżyć koszty leczenia. Udowodniono, że w grupie 3017 chorych na cukrzycę, wśród osób, które rozpoczęły okres 3-letniej obserwacji charakteryzujących się odsetkiem hemoglobiny glikowanej HbA1c rzędu 10%, koszt leczenia po zakończeniu tego okresu był aż o 35% wyższy w porównaniu z osobami, u których wynosił on średnio 6%.

W grupie gorzej leczonej koszt wynosił ponad 11 500 dolarów, a w grupie leczonej bardziej adekwatnie tylko 8 500 dolarów. Wynika stąd, że z każdego punktu widzenia, w tym również ekonomicznego jakość leczenia jest najważniejsza.

Głównym składnikiem kosztów bezpośrednich, który determinuje znaczną część ich część, są koszty hospitalizacji. Związane są one natomiast przede wszystkim z występowaniem powikłań cukrzycy.

W 2002 roku w Polsce oszacowano koszty powikłań cukrzycy. Obciążenia płatnika z tytułu kosztów leczenia powikłań zarówno małych jak i dużych naczyń krwionośnych (w tym hospitalizacje oraz porady ambulatoryjne) przedstawiały się następująco:

·         koszty hospitalizacji z powodu powikłań makroangiopatycznych  90 490 000 zł,

·         koszty hospitalizacji z powodu powikłań mikroangiopatycznych  163 900 000 zł,

·         koszty leczenia ambulatoryjnego — 180 795 000 zł.

Łącznie roczne koszty poniesione przez wszystkie kasy chorych w 2002 roku na leczenie powikłań cukrzycy oszacowano na 435 185 000 zł.

            Analizując koszty całkowite dotyczące cukrzycy należy podkreślić, iż w większości badań koszty pośrednie, wynikające przede wszystkim z nieobecności chorych w pracy i zmniejszonej produktywności przewyższają koszty bezpośrednie ponoszone na opiekę medyczną. Na koszty pośrednie składają się: koszty wcześniejszych rent i emerytur, koszty spowodowane niezdolnością do pracy, koszty transportu do szpitali i przychodni oraz koszty opieki ze strony osób trzecich. Próbę oszacowania kosztów pośrednich cukrzycy w Polsce podjęto w badaniu CODIP. Wyniosły one w 2002 roku około 6 800 zł na jednego pacjenta i wielokrotnie przekraczały koszty bezpośrednie ocenione w tym badaniu na 2 429 zł.

Brak jest danych dotyczących kosztów leczenia dzieci i młodzieży chorych na cukrzycę. 

 

4.     Opieka diabetologiczna w Polsce

 

Mimo olbrzymiego wysiłku środowiska naukowego i medycznego stan opieki diabetologicznej w Polsce wygląda znacznie gorzej w porównaniu z innymi krajami europejskimi. Spośród błędów dotyczących organizacji opieki diabetologicznej przez nasze państwo można wymienić:

·              ciągłe zmiany, mające chaotyczny charakter,

·              brak przewidywalności kierunku tych zmian,

·              brak od samego początku czynnego udziału środowiska diabetologów i organizacji pacjentów w tych zmianach,

·              ograniczenia dostępności do specjalistów.

      Diabetologię społeczną w Polsce charakteryzuje brak wystarczających działań o charakterze prewencyjnym, a także duże różnice dotyczące jakości opieki nad chorymi na cukrzycę uwarunkowane czynnikami geograficznymi, środowiskowymi i społecznymi. Wiele spośród szczegółowych programów prewencji, opieki nad ciężarnymi, czy zapobiegania ślepocie przestało być w ostatnich latach realizowanych. Państwowe i społeczne nakłady inwestycyjne są niewystarczające, a chorzy często cechujący się bardzo niskimi dochodami, nie mają możliwości zwiększania udziału własnego w kosztach leczenia z powodu niewystarczających środków materialnych. Finansowanie badań naukowych w Polsce ma bardzo ograniczony charakter, a ranga i liczba programów naukowych oraz klinicznych, jak również społeczne wsparcie w tym zakresie ulegają ciągłemu zmniejszeniu. Co należy szczególnie podkreślić, nie istnieje żaden system sprawnej oceny jakości wyników leczenia.

Istotne z punktu widzenia rozpoznania i zapobiegania cukrzycy jest jej wczesne  rozpoznanie. Niestety w Polsce często cukrzyca rozpoznawana jest „przypadkowo” w trakcie hospitalizacji chorego z innej przyczyny; a często przyczyną tych hospitalizacji są choroby, których cukrzyca jest istotnym czynnikiem ryzyka, na przykład zawał serca. Szacuje się, że zaledwie u 35% chorych cukrzyca jest zdiagnozowana w trakcie rutynowego badania kontrolnego, 7% chorych ma natomiast postawione rozpoznanie z powodu wystąpienia jawnych objawów cukrzycy, 28% w związku ze złym samopoczuciem, a aż 23% przypadkowo podczas nie związanej bezpośrednio z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej hospitalizacji. Wykonywanie badań diagnostycznych jest konieczne szczególnie w grupach zwiększonego ryzyka wystąpienia cukrzycy, tj. u osób cechujących się obecnością nadwagi lub otyłości, u których cukrzyca występuje w rodzinie, mało aktywnych fizycznie, z uprzednio stwierdzonymi zaburzeniami gospodarki węglowodanowej, nadciśnieniem tętniczym lub inną chorobą układu krążenia, mających zaburzenia gospodarki lipidowej, po przebytej cukrzycy ciążowej itd. Diagnostykę powinno się przeprowadzić również u wszystkich osób, które skończyły 45 rok życia i powtarzać raz na 3 lata.

W leczeniu cukrzycy istotną rolę odgrywają zarówno dieta, wysiłek fizyczny oraz  inne aspekty, z zakresu zmiany stylu życia, a w szczególnych przypadkach postępowanie zabiegowe. Kluczowym aspektem dla skutecznego leczenia chorych na cukrzycę jest ich edukacja oraz odpowiednie leczenie szczególnie w odniesieniu do insulinoterapii.

Każda nowoczesna insulinoterapia powinna dodatkowo charakteryzować się elastycznością, indywidualnym skutecznym przystosowaniem do ciągle zmieniających się potrzeb i możliwości pacjenta. Z tego powodu nie można arbitralnie określić najlepszego sposobu insulinoterapii, szczególnie biorąc pod uwagę zróżnicowanie kliniczne pacjentów.

System refundacji leków w Polsce nie uwzględnia analogów insulinowych długodziałających. W większości krajów Unii Europejskiej, nie wyłączając państw o zbliżonym do Polski PKB (Czechy, Słowenia, Słowacja, Węgry, Litwa, Estonia) analogi długodziałające są refundowane często na poziomie 80% -100% dla wszystkich pacjentów lub też są refundowane dla określonej grupy, najbardziej potrzebujących.

Refundacja analogów szybkodziałających i mieszanek analogowych jest
w naszym kraju ograniczona, a cena jest odnoszona do ceny insuliny ludzkiej produkowanej w Polsce. W pozostałych krajach Unii Europejskiej  analogii te są od lat refundowane. W Polsce nie są objęte refundacją także glitazony.

Jednym z najważniejszych priorytetów powinna być więc zmiana refundacji niektórych leków (rozważenie zastosowania ryczałtu lub częściowej refundacji w odniesieniu do analogów szybko – i długodziałających w typie 1 cukrzycy oraz w typie 2 cukrzycy w oparciu o recepty wystawione przez specjalistę diabetologa, a także przynajmniej częściowa refundacja osprzętu do pomp insulinowych nie tylko w okresie ciąży,  ale również w okresie  jej planowania).

 Przykład analogów insulinowych może wskazywać na opóźnienie
i niedostosowanie systemu refundacji do aktualnego stanu wiedzy o skuteczniejszym leczeniu, którego brak może spowodować wzrost częstości występowania przewlekłych powikłań (ślepoty, niewydolności nerek, amputacji kończyn i zgonów sercowych). W perspektywie może to spowodować wielokrotne zwiększenie wydatków na leczenie cukrzycy.

Nadal również nie zostało powołane stanowisko edukatora zdrowotnego. Ponadto dane na temat standardów organizacji opieki diabetologicznej są niedostateczne. Nie ma określonej liczby pacjentów przypadających na jednego lekarza w oddziale diabetologicznym internistycznym i pediatrycznym oraz w odpowiednich poradniach diabetologicznych. Ten sam problem dotyczy liczby zatrudnionych pielęgniarek, edukatorów, dietetyków, psychologów w/w jednostkach organizacyjnych. 

Wymagania dotyczące kompleksowej opieki diabetologicznej dla poszczególnych grup chorych należy określić jednoznacznie, min. wszystkie dzieci chore na cukrzycę powinny obligatoryjnie znajdować się pod opieką lekarzy specjalistów – diabetologów. Takie postępowanie zapewnia prawidłowy rozwój dziecka chorego na cukrzycę i jednocześnie mniejsze ryzyko występowania powikłań.

 

5.     Priorytety zmian

 

Polityka ochrony zdrowia w zakresie opieki diabetologicznej wymaga gruntownych zmian. Priorytetem jest opracowanie Narodowego Programu Polityki Diabetologicznej, który połączy wszystkie aspekty opieki nad osobami chorymi na cukrzycę poprzez stworzenie kompleksowego systemu działań, mających na celu zmniejszenie zapadalności (cukrzyca typu 2), zwiększenie wykrywalności (cukrzyca typu 2), poprawę kontroli metabolicznej i w konsekwencji zmniejszenie częstości występowania powikłań, zarówno cukrzycy typu 1 jak i 2.

      Wśród głównych zmian, jakich wymaga w/w system znajdują się:

• nadanie szczególnej rangi zagadnieniom leczenia cukrzycy, a nie rozpraszanie problemów działalności  diabetologów w innych specjalnościach np. kardiologii;
• zwiększenie punktacji za procedury diabetologiczne i poprawę wartości kontraktów na leczenie cukrzycy i edukację;
• wprowadzenie procedur diabetologicznych finansowanych centralnie;
• wprowadzenie minimum wykładowych godzin dydaktycznych z zakresu leczenia cukrzycy
  (15-20 godzin w okresie studiów) i odpowiednie zwiększenie godzin ćwiczeń oraz zwiększenie nacisku podczas szkolenia diabetologicznego lekarzy;
• bezzwłoczne wprowadzenie na listy refundacyjne nowoczesnych leków oraz nowoczesnego osprzętu medycznego w takich proporcjach, jak to ma miejsce w innych specjalnościach i w innych krajach;
• nasilenie działalności prewencyjnej nakierowanej na zapobieganie chorobie i jej powikłaniom, co radykalnie może zmniejszyć chorobowość z powodu cukrzycy oraz zapadalność na jej powikłania, a konsekwencji koszty społeczne i ekonomiczne choroby.

 

W diabetologii europejskiej i polskiej za podstawowy punkt odniesienia wszystkich działań w opiece nad chorymi przyjęto cele i metody wyrażone w Deklaracji z St. Vincent  oraz ISPAD Declaration  z Kos, dotyczącej leczenia dzieci chorych na cukrzycę, a także w uzupełnieniu kolejnych kongresów Ruchu Realizacji Deklaracji z St. Vincent (WHO, EASD, IDF, ISPAD (International Society for Pediatric and Adolescent Diabetes), krajowe towarzystwa chorych i lekarz). Zgodnie z wynikami przeprowadzonych badań lepsza, bardziej intensywna, a co za tym idzie skuteczniejsza opieka diabetologiczna umożliwia zapobieganie kosztownym przewlekłym powikłaniom cukrzycy, inwalidztwu i śmiertelności. Z tego powodu konieczne jest upowszechnienie takiej właśnie opieki dla wszystkich chorujących na cukrzycę w naszym kraju.

Intensyfikacja leczenia cukrzycy wiąże się ściśle z koniecznością rozwoju kadry medycznej poprzez min. zwiększenie dostępu lekarzy do specjalizacji w diabetologii, podjęcie planowej edukacji lekarzy opieki podstawowej, wprowadzenie kształcenia diabetologicznego w zakresie innych specjalizacji np. okulistycznej, neurologicznej, kardiologicznej, a także stworzenie specjalizacji diabetologicznej dla pielęgniarek i dietetyczek. W roku 2009 liczba specjalistów - diabetologów powinna osiągnąć poziom 1000, a liczba pielęgniarek wyspecjalizowanych w opiece diabetologicznej - poziom - 2500 osób. Dodatkowym zagrożeniem dla rozwoju diabetologii w Polsce jest stale ponawiany pomysł zaprzestania prowadzenia specjalizacji z tej dziedziny, podczas gdy w tym samym okresie powstają nowe, jeszcze bardziej wąskie specjalizacje (np. z hipertensjologii).

            Ponadto wobec faktu, iż większość chorych pozostaje pod wyłączną opieką lekarzy rodzinnych należy stworzyć faktyczny model opieki łączonej np. opartej na zasadzie obowiązkowej konsultacji diabetologa (1 raz w roku), zwłaszcza, u chorych, u których nie uzyskano wyrównania metabolicznego cukrzycy (w tym przypadku wskazane byłoby wprowadzenie Hba1c w poradniach rejonowych).

Wśród zadań dla polskiej diabetologicznej opieki zdrowotnej należy także wymienić opracowanie i przyjęcie do realizacji programów specjalnej opieki w wybranych grupach chorych na cukrzycę. Obejmują one wzmocnienie specjalnego lecznictwa dla dzieci i młodzieży, rozwój programu opieki nad ciężarnymi i rodziną, ulepszenie opieki nad osobami źle widzącymi, identyfikację osób mających trudności z realizacją zaleceń leczniczych ze względów finansowych, organizację wspierania społecznego oraz rozwój diabetologii społecznej. Szczególną opieką należy objąć również młodych dorosłych chorych na cukrzycę typu 1, którzy wchodząc w dorosłe życie mają za sobą już długi, zwykle kilkunastoletni okres choroby, a muszą podejmować różne obowiązki (edukacja, praca zawodowa, rodzina). Wskazane jest tworzenie, wzorem wielu krajów europejskich, poradni przejściowych, obejmujących opieką zarówno starszą młodzież, jak i młodych dorosłych. 

Zwiększający się ilościowy i jakościowy zakres celów i potrzeb w opiece diabetologicznej w Polsce, jak również szczególne uwarunkowania transformacji systemu opieki zdrowotnej - oraz wpływ czynników ogólnospołecznych - wymagają zwiększonego wysiłku ze strony wszystkich osób, i instytucji, których celem powinno być polepszenie prewencji, i wyników leczenia chorych na cukrzycę w Polsce. Bezwzględnie konieczne są także większe nakłady finansowe - ich brak ogranicza niekiedy dostęp chorych do najnowszych metod leczenia.

W Polsce istnieje również bezwzględna konieczność zwiększenia nakładów na badania w dziedzinie diabetologii, proporcjonalnie do wielkości obciążeń społecznych, zdrowotnych i ekonomicznych powodowanych przez cukrzycę.

W praktyce musi być zrealizowany i zasilony finansowo system opieki diabetologicznej, który każdej osobie chorej na cukrzycę zagwarantuje najlepszą pomoc. Jest to jedyna droga niwelowania zagrożeń zdrowotnych i finansowych wywołanych przez cukrzycę i choroby z nią związane.

Proces opieki nad chorymi na cukrzycę będzie mógł przynosić satysfakcję, jeśli spełni warunki, które wyliczono poniżej:

·     zapewnienie wysokiej jakości medycznej i organizacyjnej,

·     kadrowe i ekonomiczne gwarancje doskonalenia opieki diabetologicznej, ukierunkowanie na

diabetologię opartą na medycznych dowodach naukowych,

·     pełną dostępność do nowoczesnej opieki diabetologicznej zgodnie ze wskazaniami medycznymi,

kompleksowość tej opieki, obejmującą także prewencję,

·    jawność ekonomiczną warunków, merytoryczną konkurencyjność, eliminację wolontaryzmu,

ekonomikę uwzględniającą priorytet spraw ludzkich. Udział lekarzy specjalistów i ich pacjentów

w zawieraniu kontraktów z instytucją ubezpieczającą, gwarancja nadzoru specjalistycznego,

pozarządowe wsparcie ekonomiczno-społeczne: rozwój fundacji, nowe działanie PSD i PTD we

wspieraniu lecznictwa,

·    bezkompromisowość etyczną i zawodową.

            Tak sformułowane cele wymagają wprowadzenia do opieki diabetologicznej w Polsce wielu nowych kierunków działania. Tymczasem badania diabetologów, w tym także prowadzone przez wiele lat badania własne, dobitnie wskazują, że jakość opieki medycznej
i społecznej dostępnej w praktyce osobom chorym na cukrzycę mimo olbrzymiego wysiłku środowiska nie tylko nie ulega poprawie, ale wręcz w niektórych aspektach następuje jej pogorszenie.

Niestety, coraz liczniejsze dowody takiego stanu rzeczy nie są we właściwy sposób wykorzystywane przez instytucje kształtujące politykę zdrowotną w tym zakresie, przez gremia polityczne, społeczne, menedżerskie, ekonomiczne, a także przez niektórych organizatorów środowiska lekarskiego w Polsce. Łatwo wyliczyć, jak znaczne są z tego powodu straty ludzkie i ekonomiczne.

Opisany powyżej stan opieki nad chorymi na cukrzycę oraz oparty na przesłankach ludzkich, medycznych, ale także ekonomicznych, postulat jej poprawy powinien stać się punktem wyjścia do tworzenia nowej polityki diabetologicznej w Polsce.

 

Opracowanie: Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego